Geografia

Jaskinia Raj również została odkryta przypdkiem w 1963 roku przez miejscowych gospodarzy. Rok póxniej zaczęto ją badać, weszła do niej Mirosława Boczarowa, nauczycielka z krakowskiego Technikum Geologicznego wraz z czterema swoimi uczniami. To wlaśnie oni nadali jaskini takie miano ze względu na piękną szatę naciekową - wielkie ilości stalaktytów i stalagmitów, jeziorka krasowe, perły. Wieści o cudzie pod ziemią rozeszly się bardzo szybko, po czym równie szybko zaczęła znikać szta naciekowa jaskini. Pracownicy Oddziału Świętokrzyskiego Instytutu Geologicznego spędzili przy wejściu do jaskini niejedną noc dopóki nie zostało ono należycie zabezpieczone przez złodziejami skarbów natury. Pięć lat po odkryciu jaskini założono rezerwat przyrody "Jaskinia Raj", który za zadanie miał chronić jasknię i jej otoczenie. Z 240 metrów odkrytych i zbadanych korytarzy dla turystów udostępniono aż 180 metrów korytarzy. Przed wejściem znajduje się pawilon z wystawami, gdzie obejrzeć można narzedzia jakimi posługiwali się neadertalczycy, dowiedzieć się, że najstarsze osady w Raju mają już ponad 50 tysięcy lat, a skała w której wyzłobiona jest jaskinia liczy sobie około 400 milionów lat. Niestety jaskinię można zepsuć zwiedzaniem. Masy przewalające się przez jaskinię turystów ogrzewają jej wnętrze oddechem i ciepłem ciał, zapalone bezustannie śiwtła elektryczne również wydzielają dużo ciepła i podwyższają temperaturę w swoim otoczeniu. W jaskini jest wilgotno, a koło reflektorów do tego jasno i ciepło, dlatego zaczęły się tam pojawiać glony, a zaraz po nich pierwsze paprocie. Aby chronić Raj przed znacznymi zmianami mikroklimatu zainstalowane zostały czujniki zmian temperatury i wilgotności powietrza. Gdy zmiany stają się niepokojące liczba zwiedzających zostaje zredukowana.